Czym jest metoda FIFO i jak działa w rozliczeniach podatkowych

Metoda FIFO (First In, First Out) to sposób przypisywania kosztów zakupu do sprzedawanych instrumentów finansowych. Nie mówi ona nic o strategii inwestycyjnej. Jej jedynym zadaniem jest odpowiedź na pytanie: z którego zakupu pochodzi koszt sprzedawanych jednostek.

Jeżeli kupujesz ten sam instrument wiele razy, w różnych momentach i po różnych cenach, FIFO narzuca kolejność, w jakiej te zakupy będą rozliczane przy sprzedaży. Przyjmujemy, że sprzedawane są jednostki kupione najwcześniej.

W praktyce FIFO działa jak kolejka kosztów:

każdy zakup dokłada nową pozycję na koniec kolejki,
każda sprzedaż pobiera koszt z jej początku,
jedna sprzedaż może „zużyć" kilka różnych zakupów.

Przykład działania FIFO

Załóżmy następującą historię transakcji na akcjach tej samej spółki:

Zakupy

10 stycznia: 50 akcji po 20 zł
5 lutego: 100 akcji po 25 zł

Sprzedaż

20 kwietnia: 120 akcji po 30 zł

FIFO rozlicza tę sprzedaż w następujący sposób:

Krok 1.

W całości rozliczane jest najstarsze 50 akcji z zakupu styczniowego.

Krok 2.

Do rozliczenia pozostaje jeszcze 70 akcji, więc FIFO przechodzi do kolejnego zakupu i pobiera je z transakcji lutowej.

Koszt przypisany do sprzedaży

50 × 20 zł = 1000 zł
70 × 25 zł = 1750 zł
Łączny koszt: 2750 zł

Przychód ze sprzedaży

120 × 30 zł = 3600 zł

Dochód

3600 zł − 2750 zł = 850 zł

Pozostałe 30 akcji z drugiego zakupu pozostaje w kolejce FIFO i zostanie rozliczone dopiero przy kolejnej sprzedaży.

Dlaczego FIFO realnie wpływa na podatek

FIFO nie jest neutralne. Kolejność zakupów ma bezpośredni wpływ na wynik podatkowy:

przy rosnących cenach FIFO zwykle zwiększa dochód,
przy spadających cenach może go zmniejszyć lub wygenerować stratę.

Dlatego dwie osoby z takim samym wynikiem inwestycyjnym mogą zapłacić inny podatek, jeżeli kupowały instrumenty w innej kolejności.

Jedno zdanie o przepisach

W polskim systemie podatkowym metoda FIFO jest domyślną metodą przypisywania kosztów przy sprzedaży papierów wartościowych, o ile nie da się jednoznacznie wskazać konkretnego kosztu nabycia sprzedawanych jednostek.

Jak stosujemy metodę FIFO w PodatekGiełdowy.pl

W PodatekGieldowy.pl metoda FIFO jest stosowana do rozliczeń instrumentów rynku kapitałowego, takich jak akcje, ETF, ETN, obligacje, kontrakty oraz opcje. FIFO służy wyłącznie do przypisywania kosztów zakupu do sprzedaży i jest liczona automatycznie.

Splity są uwzględniane w rozliczeniach FIFO. Nie są zdarzeniem podatkowym, ale zmieniają liczbę jednostek i ich koszt jednostkowy, co wpływa na wszystkie późniejsze sprzedaże.

Kryptowaluty

Metoda FIFO nie jest stosowana do kryptowalut. Kryptowaluty podlegają osobnym przepisom podatkowym i w systemie są rozliczane niezależnie.

W systemie stosujemy metodę koszyków FIFO. Oznacza to, że FIFO nie jest liczone globalnie, ale osobno w ramach zdefiniowanych koszyków. Każda transakcja i każdy split trafiają najpierw do odpowiedniego koszyka, a dopiero potem są uwzględniane w obliczeniach.

O przynależności do koszyka decydują trzy parametry, zawsze w tej kolejności:

Konto – nazwa brokera lub identyfikator rachunku, jeśli używanych jest kilka kont. Wartość można też ustawić ręcznie. FIFO jest zawsze liczone osobno dla każdego konta.
Typ instrumentu – Spot (akcje, ETF, ETN, obligacje), CFD (kontrakty) lub opcje. Instrumenty różnych typów nigdy nie trafiają do tego samego koszyka.
Symbol instrumentu – transakcje są dopasowywane po symbolu. Jeśli instrument jest notowany na wielu giełdach i ma ten sam symbol, trafi do jednego koszyka. Aby temu zapobiec, nazwę instrumentu można zmienić ręcznie.

Większość brokerów stosuje różne symbole dla tego samego instrumentu na różnych giełdach. Wyjątkiem jest m.in. Degiro, dlatego system automatycznie dołącza do symbolu kod giełdy, aby jednoznacznie rozdzielić instrumenty.

Do identyfikacji instrumentów nie używamy ISIN. Nie wszyscy brokerzy go udostępniają, a jeden ISIN może występować na wielu giełdach. Symbol jest najbardziej spójną informacją w danych transakcyjnych.

Po przypisaniu transakcji i splitów do koszyków wszystkie zdarzenia są sortowane chronologicznie. Następnie metoda FIFO jest aplikowana krok po kroku, a każda sprzedaż zużywa najstarsze dostępne jednostki aż do pełnego rozliczenia.

Efektem są poprawnie wyliczone koszty, prawidłowy dochód oraz dane gotowe do użycia w PIT-38.

FAQ — najczęstsze pytania o metodę FIFO

Czym jest metoda FIFO?

FIFO to skrót od First In, First Out (pierwsze weszło, pierwsze wyszło). W kontekście giełdy oznacza to, że przy sprzedaży instrumentów zakłada się, że sprzedawane są te jednostki, które zostały kupione najwcześniej. To nie jest opcja do wyboru, ale obowiązująca zasada wynikająca z przepisów podatkowych.

Czy mogę wybrać inną metodę niż FIFO?

Nie. FIFO jest wymagane przez prawo i nie można wybierać innej metody rozliczania kosztów. Metoda ta eliminuje dowolność i nie pozwala wybierać „najkorzystniejszych" transz tylko po to, żeby obniżyć podatek. Jest stosowana przez brokerów i jest podstawą poprawnego PIT-38.

Jak FIFO wpływa na wysokość podatku?

FIFO bezpośrednio wpływa na dochód, a więc i na podatek. Przy rosnących cenach FIFO często powoduje wyższy dochód (ponieważ przypisuje starsze, tańsze zakupy do sprzedaży). Przy spadających cenach efekt może być odwrotny. To czysta matematyka wynikająca z chronologii transakcji.

Co to są koszyki FIFO?

Koszyki FIFO to grupy transakcji, w ramach których liczone jest FIFO. Każdy koszyk jest określany przez: 1) konto (FIFO osobno dla każdego rachunku), 2) typ instrumentu (Spot, CFD, Opcje), 3) symbol instrumentu (dopasowanie po symbolu z giełdy). Instrumenty z różnych koszyków nigdy nie są łączone w rozliczeniach FIFO.